Brain stroke వచ్చినప్పుడు ఆ 4 గంటలు నిర్లక్ష్యం చేస్తే.. ప్రాణాలు దక్కడం కష్టమే.! Heart attack కు దీనికి తేడా ఏంటంటే?

భారతదేశంలో బ్రెయిన్ స్ట్రోక్ కేసుల సంఖ్య రోజురోజుకూ ఆందోళనకరంగా పెరుగుతోంది. గణాంకాల ప్రకారం, మనదేశంలో ప్రతిసంవత్సరం సుమారు 18 లక్షల కొత్త స్ట్రోక్ కేసులు నమోదవుతున్నాయి. ఒకప్పుడు కేవలం వృద్ధులలో మాత్రమే ఎక్కువగా కనిపించే ఈ వ్యాధి, ప్రస్తుతం మారుతున్న జీవనశైలి కారణంగా యువతలో కూడా విస్తరిస్తోంది. అయితే, ఆధునిక వైద్య సాంకేతికత మరియు న్యూరాలజీ విభాగంలో వచ్చిన మార్పుల వల్ల ఈ వ్యాధిని ముందే గుర్తించి ప్రాణనష్టాన్ని నివారించే అవకాశాలు పెరిగాయి.

Brain stroke అంటే ఏమిటి?

మానవ శరీరంలో అత్యంత సంక్లిష్టమైన మరియు కీలకమైన అవయవం మెదడు (Brain). ఇది మన ఆలోచనలు, కదలికలు, జ్ఞాపకశక్తి మరియు భావోద్వేగాలను నియంత్రిస్తుంది. అంతటి ప్రాధాన్యత కలిగిన మెదడు సక్రమంగా పనిచేయడానికి నిరంతరం ఆక్సిజన్, రక్త ప్రసరణ మరియు పోషకాలు అవసరం. మెదడులోని ఏదైనా ఒక భాగానికి రక్త ప్రసరణ అకస్మాత్తుగా ఆగిపోయినప్పుడు లేదా తీవ్రంగా అడ్డుపడినప్పుడు సంభవించే అత్యంత ప్రమాదకరమైన, ప్రాణాంతకమైన వైద్య పరిస్థితినే “బ్రెయిన్ స్ట్రోక్” (Brain Stroke) అంటారు.

రక్త సరఫరా నిలిచిపోయినప్పుడు, ఆక్సిజన్ అందక మెదడు కణాలు (Brain Cells) కేవలం కొన్ని నిమిషాల వ్యవధిలోనే చనిపోవడం ప్రారంభిస్తాయి. వైద్య శాస్త్రంలో దీనిని ఒక ‘మెడికల్ ఎమర్జెన్సీ’గా పరిగణిస్తారు. దీనికి సకాలంలో సరైన చికిత్స అందకపోతే శాశ్వత పక్షవాతం (Paralysis) రావడం లేదా ప్రాణాలు కోల్పోయే ప్రమాదం చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది.

బ్రెయిన్ స్ట్రోక్ రకాలు

మెదడులో రక్త ప్రసరణ ఏ విధంగా దెబ్బతింటుంది అనే అంశంపై ఆధారపడి బ్రెయిన్ స్ట్రోక్‌లను ప్రధానంగా రెండు రకాలుగా వర్గీకరిస్తారు. ఇవి రెండు కూడా సమానంగా ప్రాణాంతకమైనవి.

1. ఇస్కీమిక్ స్ట్రోక్ (Ischemic Stroke)

ప్రపంచవ్యాప్తంగా నమోదయ్యే మొత్తం స్ట్రోక్ కేసులలో దాదాపు 80% నుండి 85% వరకు ఇస్కీమిక్ స్ట్రోక్ కేసులే ఉంటాయి. మెదడుకు రక్తాన్ని సరఫరా చేసే ధమనులలో లేదా రక్తనాళాలలో కొవ్వు పేరుకుపోవడం (Atherosclerosis) వల్ల లేదా రక్తం గడ్డకట్టడం (Blood Clot) వల్ల ఈ పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది. రక్తనాళం పూర్తిగా మూసుకుపోవడం వల్ల ఆ భాగానికి రక్తప్రసరణ నిలిచిపోయి, ఆ ప్రాంతంలోని మెదడు కణాలు దెబ్బతింటాయి.

2. రక్తస్రావం స్ట్రోక్ (Haemorrhagic Stroke)

ఈ రకమైన స్ట్రోక్ అత్యంత తీవ్రమైనది మరియు ప్రమాదకరమైనది. మెదడులోని ఏదైనా ఒక బలహీనమైన రక్తనాళం ఒక్కసారిగా పగిలిపోయినప్పుడు (Rupture) ఈ హెమరేజిక్ స్ట్రోక్ సంభవిస్తుంది. రక్తనాళం పగిలిపోవడం వల్ల రక్తం మెదడు కణజాలంలోలోకి విస్తరించి తీవ్రమైన ఒత్తిడిని కలిగిస్తుంది. దీనివల్ల రక్తస్రావం జరిగిన భాగంలోని కణాలు దెబ్బతినడమే కాకుండా, మెదడు అంతటా వాపు వచ్చే ప్రమాదం ఉంది. అనియంత్రిత అధిక రక్తపోటు (High BP) ఉన్నవారిలో ఈ రకమైన స్ట్రోక్ వచ్చే అవకాశాలు ఎక్కువ.

వీటితో పాటు టి.ఐ.ఎ (Transient Ischemic Attack) అనే మరో స్థితి కూడా ఉంటుంది. దీనిని “మినీ స్ట్రోక్” అని పిలుస్తారు. ఇందులో మెదడుకు రక్త సరఫరా తాత్కాలికంగా మాత్రమే నిలిచిపోయి, లక్షణాలు కొన్ని నిమిషాలు లేదా గంటల్లో తగ్గిపోతాయి. అయితే, ఇది భవిష్యత్తులో రాబోయే పెద్ద బ్రెయిన్ స్ట్రోక్‌కు బలమైన హెచ్చరిక సంకేతం.

Brain Stroke రావడానికి ప్రధాన కారణాలు

బ్రెయిన్ స్ట్రోక్ అనేది అకస్మాత్తుగా వచ్చినట్లు అనిపించినప్పటికీ, దీని వెనుక మానవ శరీరంలో చాలా కాలంగా పేరుకుపోయిన అనారోగ్య సమస్యలు మరియు తప్పుడు జీవనశైలి అలవాట్లు ఉంటాయి. డాక్టర్ లోకేష్ బి గారి విశ్లేషణ ప్రకారం, స్ట్రోక్ వచ్చే ప్రమాదాన్ని పెంచే ప్రధాన కారణాలు ఇవే:

అక్యూట్ మరియు దీర్ఘకాలిక ఆరోగ్య సమస్యలు

అధిక రక్తపోటు (High Blood Pressure): బ్రెయిన్ స్ట్రోక్‌కు అత్యంత ముఖ్యమైన మరియు మొదటి కారణం అధిక రక్తపోటు. రక్తనాళాలపై నిరంతరం అధిక ఒత్తిడి ఉండటం వల్ల అవి బలహీనపడి, గట్టిపడతాయి లేదా పగిలిపోయే స్థితికి చేరుకుంటాయి.
మధుమేహం (Diabetes): రక్తంలో చక్కెర స్థాయిలు దీర్ఘకాలంగా నియంత్రణలో లేకపోతే, అవి మెదడుకు సంబంధించిన రక్తనాళాలను దెబ్బతీస్తాయి. దీనివల్ల రక్తం గడ్డకట్టే ప్రక్రియ సులువవుతుంది.
అధిక కొలెస్ట్రాల్ (High Cholesterol): రక్తంలో చెడు కొలెస్ట్రాల్ (LDL) పెరిగిపోవడం వల్ల రక్తనాళాల లోపలి గోడలలో కొవ్వు పలకలు (Plaque) ఏర్పడతాయి. ఇవి కాలక్రమేణా రక్త ప్రవాహాన్ని పూర్తిగా అడ్డుకుంటాయి.
గుండె జబ్బులు (Heart Diseases): కార్డియాక్ అరిథ్మియా (ముఖ్యంగా ఏట్రియల్ ఫిబ్రిలేషన్), గుండె కవాటాల సమస్యలు ఉన్నవారిలో గుండెలో రక్తం గడ్డకట్టే అవకాశం ఉంటుంది. ఈ గడ్డలు రక్త ప్రవాహం ద్వారా మెదడుకు చేరుకుని స్ట్రోక్‌కు కారణమవుతాయి.

జీవనశైలి మరియు అలవాట్లు

ధూమపానం మరియు పొగాకు వాడకం: సిగరెట్ పొగలోని నికోటిన్ మరియు ఇతర రసాయనాలు రక్తనాళాలను కుంచించుకుపోయేలా చేస్తాయి మరియు రక్తం యొక్క సాంద్రతను పెంచుతాయి. ఇది ఇస్కీమిక్ స్ట్రోక్ ముప్పును రెట్టింపు చేస్తుంది.
అతిగా మద్యం సేవించడం: మితిమీరిన మద్యపానం వల్ల రక్తపోటు అకస్మాత్తుగా పెరుగుతుంది. ఇది హెమరేజిక్ స్ట్రోక్ వచ్చే అవకాశాలను గణనీయంగా పెంచుతుంది.
శారీరక శ్రమ లేకపోవడం మరియు ఊబకాయం: రోజువారీ జీవితంలో ఎలాంటి వ్యాయామం లేకపోవడం, గంటల తరబడి కూర్చుని పనిచేయడం వల్ల శరీరంలో కొవ్వు పేరుకుపోయి బరువు పెరుగుతారు. ఇది పరోక్షంగా గుండె మరియు మెదడు ఆరోగ్యాన్ని దెబ్బతీస్తుంది.
తీవ్రమైన మానసిక ఒత్తిడి (Stress): నేటి ఆధునిక కాలంలో మితిమీరిన మానసిక ఒత్తిడి, ఆందోళన మరియు తగినంత నిద్ర లేకపోవడం వల్ల శరీరంలో హార్మోన్ల అసమతుల్యత ఏర్పడి, రక్తపోటు పెరిగి బ్రెయిన్ స్ట్రోక్‌కు దారితీస్తోంది.

Brain stroke ముందస్తు లక్షణాలు

మెదడులోని ఏ భాగం దెబ్బతిన్నదనే దానిపై ఆధారపడి స్ట్రోక్ లక్షణాలు మారుతుంటాయి. అయితే ఈ లక్షణాలన్నీ కూడా చాలా అకస్మాత్తుగా (Suddenly) కనిపిస్తాయి. వీటిని సకాలంలో గుర్తించడం ప్రాణాలను రక్షించడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.

శరీరంలో ఒకవైపు బలహీనత లేదా తిమ్మిరి: ముఖం, చేయి లేదా కాలు అకస్మాత్తుగా మొద్దుబారిపోవడం లేదా పక్షవాతానికి గురికావడం. సాధారణంగా ఇది శరీరంలో ఏదో ఒక వైపు (ఎడమ లేదా కుడి వైపు) మాత్రమే జరుగుతుంది.
మాటల్లో స్పష్టత లేకపోవడం: అకస్మాత్తుగా మాట్లాడటంలో ఇబ్బంది కలగడం, మాట ముద్దడటం లేదా ఎదుటివారు మాట్లాడే సాధారణ మాటలను కూడా అర్థం చేసుకోలేకపోవడం.
కంటిచూపు సమస్యలు: ఒకటి లేదా రెండు కళ్ళలో చూపు అకస్మాత్తుగా మందగించడం, వస్తువులు రెండుగా కనిపించడం (Double Vision) లేదా పూర్తిగా చీకటిగా మారడం.
తీవ్రమైన తలనొప్పి: ఎప్పుడూ లేని విధంగా, ఎటువంటి కారణం లేకుండా అకస్మాత్తుగా తలలో తీవ్రమైన నొప్పి రావడం. ముఖ్యంగా హెమరేజిక్ స్ట్రోక్‌లో ఈ లక్షణం ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది.
సమతుల్యత కోల్పోవడం: నడుస్తున్నప్పుడు అకస్మాత్తుగా తల తిరగడం (Dizziness), కాళ్ళు తడబడటం, శరీర నియంత్రణ లేదా బ్యాలెన్స్ తప్పడం.
మింగడంలో ఇబ్బంది: ఆహారం లేదా నీళ్లు మింగడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు గొంతులో అడ్డంకి పడినట్లు అనిపించడం.

Read more

క్యాన్సర్ (Cancer) నివారణలో ’14 రోజుల నియమం’: ప్రాణాలను కాపాడే కీలక సూత్రం ఇదే!

Stroke ను సులభంగా గుర్తించే ‘F.A.S.T’ మార్గం

బ్రెయిన్ స్ట్రోక్ లక్షణాలను సామాన్య ప్రజలు ఒక సంస్థగా కూడా, కేవలం కొన్ని సెకన్లలో గుర్తించడానికి అంతర్జాతీయంగా ‘F.A.S.T’ అనే అద్భుతమైన సూత్రాన్ని వైద్యులు ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు. మీ ఇంట్లో గానీ, చుట్టుపక్కల గానీ ఎవరికైనా ఆరోగ్యం క్షీణించినప్పుడు ఈ క్రింది నాలుగు పరీక్షలు చేయాలి:

F – Face Dropping (ముఖం వంగిపోవడం): సదరు వ్యక్తిని ఒక్కసారి గట్టిగా నవ్వమని చెప్పండి. నవ్వినప్పుడు వారి ముఖం లేదా మూతి ఒకవైపుకు వరిగిపోయినా లేదా ఒకవైపు కండరాలు కదలకుండా ఉన్నా అది స్ట్రోక్ సంకేతం.
A – Arm Weakness (చేయి బలహీనపడటం): ఆ వ్యక్తిని రెండుచేతులను గాల్లోకి పైకి ఎత్తమని చెప్పండి. ఒక చేయి సాధారణంగా పైకి లేచి, మరో చేయి పైకి లేవలేక కిందకు పడిపోతుంటే లేదా తిమ్మిరిగా ఉంటే అది ప్రమాదకరం.
S – Speech Difficulty (మాటలో తేడా): వారిని ఒక చిన్న సాధారణ వాక్యాన్ని మాట్లాడమని చెప్పండి. వారు మాట్లాడేటప్పుడు మాట ముద్దడినా, అస్పష్టంగా ఉన్నా లేదా అసలు మాట్లాడలేకపోయినా గ్రహించాలి.
T – Time to call Emergency (సమయం చాలా కీలకం): పైన పేర్కొన్న మూడు లక్షణాలలో (F, A, S) ఏ ఒక్కటి కనిపించినా కూడా ఏమాత్రం ఆలస్యం చేయకుండా, సమయాన్ని వృధా చేయకుండా వెంటనే అత్యవసర వైద్య సహాయం లేదా అంబులెన్స్‌ను పిలవాలి.

Brain stroke నివారణ మార్గాలు

“మెరుగైన చికిత్స కంటే నివారణే ఉత్తమం” అనే సామెత బ్రెయిన్ స్ట్రోక్ విషయానికి వంద శాతం సరిపోతుంది. మన దైనందిన జీవితంలో కొన్ని క్రమశిక్షణతో కూడిన మార్పులు చేసుకోవడం ద్వారా స్ట్రోక్ ముప్పును దాదాపు 80% వరకు తగ్గించుకోవచ్చు.

అధిక రక్తపోటు మరియు మధుమేహం నియంత్రణ: High BP and Diabetes ఉన్న రోగులు ప్రతిరోజూ వైద్యులు సూచించిన మందులను ఖచ్చితంగా వాడాలి. సొంత నిర్ణయాలతో మందులు ఆపడం చాలా ప్రమాదకరం. ఇంట్లోనే డిజిటల్ బీపీ మిషన్ల ద్వారా క్రమం తప్పకుండా రక్తపోటును తనిఖీ చేసుకుంటూ ఉండాలి.
సమతుల్య మరియు ఆరోగ్యకరమైన ఆహారం: ఆహారంలో ఉప్పు (Sodium) వాడకాన్ని వీలైనంత వరకు తగ్గించాలి. ఇది రక్తపోటును నియంత్రణలో ఉంచుతుంది. నూనెలు, వేపుళ్లు, జంక్ ఫుడ్ మరియు కొవ్వు పదార్థాలకు దూరంగా ఉండాలి. తాజా పండ్లు, ఆకుకూరలు, కూరగాయలు మరియు తృణధాన్యాలను రోజువారీ ఆహారంలో భాగం చేసుకోవాలి. ఇవి మెదడుకు అవసరమైన యాంటీఆక్సిడెంట్లను అందిస్తాయి.
క్రమం తప్పకుండా వ్యాయామం: శరీర బరువును అదుపులో ఉంచుకోవడానికి మరియు రక్తప్రసరణ సాఫీగా సాగడానికి ప్రతిరోజూ కనీసం 30 నుండి 45 నిమిషాల పాటు వేగంగా నడవడం (Brisk Walking), సైక్లింగ్, ఈత లేదా యోగా వంటి శారీరక శ్రమలను అలవాటు చేసుకోవాలి.
Cigarette addictions దూరంగా ఉండడం : ధూమపానం (Smoking) మరియు గుట్కా వంటి పొగాకు ఉత్పత్తులను పూర్తిగా మానేయాలి. అలాగే మద్యపాన అలవాటును పూర్తిగా విస్మరించడం వల్ల రక్తనాళాల ఆరోగ్యం మెరుగుపడుతుంది.
క్రమబద్ధమైన హెల్త్ చెకప్స్: 35 సంవత్సరాలు దాటిన ప్రతి ఒక్కరూ సంవత్సరానికి కనీసం ఒక్కసారైనా ‘మాస్టర్ హెల్త్ చెకప్’ చేయించుకోవాలి. దీనివల్ల శరీరంలో అంతర్గతంగా ఉండే కొలెస్ట్రాల్ స్థాయిలు, గుండె పనితీరు మరియు రక్తపోటులోని హెచ్చుతగ్గులను ముందే గుర్తించి తగిన జాగ్రత్తలు తీసుకోవచ్చు.

Read more.

https://needsoftelangana.in/rs-3-lakh-scholarship-per-year-plus-fre-laptop/

స్ట్రోక్ చికిత్సలో “Golden Hour” ప్రాముఖ్యత

బ్రెయిన్ స్ట్రోక్ వైద్యంలో అత్యంత కీలకమైన పదం “గోల్డెన్ అవర్” (Golden Hour). లక్షణాలు ప్రారంభమైన మొదటి 4.5 గంటల (నాలుగున్నర గంటల) సమయాన్ని గోల్డెన్ అవర్‌గా పరిగణిస్తారు.
మెదడు కణాల నష్టం స్ట్రోక్ వచ్చినప్పుడు ప్రతి నిమిషానికి దాదాపు 19 లక్షల మెదడు కణాలు (Neurons) నశిస్తుంటాయి. సమయం గడిచేకొద్దీ మెదడుకు జరిగే నష్టం అంతకంతకూ పెరుగుతుంది.
ఇస్కీమిక్ స్ట్రోక్ వచ్చిన రోగిని మొదటి 4.5 గంటలలోపు న్యూరాలజీ సదుపాయం ఉన్న ఆసుపత్రికి చేరిస్తే, వైద్యులు ‘TPA’ అనే క్లాట్ బస్టర్ ఇంజెక్షన్ ఇస్తారు. ఇది రక్తనాళంలో గడ్డకట్టిన రక్తాన్ని కరిగించి, మెదడుకు రక్తప్రసరణను పునరుద్ధరిస్తుంది. కొన్నిసార్లు పెద్ద రక్తనాళాలు మూసుకుపోయినప్పుడు, అత్యాధునిక పద్ధతుల ద్వారా (using a catheter) మెదడులోని రక్తం గడ్డను నేరుగా తొలగిస్తారు

సకాలంలో చికిత్స అందడం వల్ల రోగి ప్రాణాలు నిలవడమే కాకుండా, భవిష్యత్తులో పక్షవాతం బారిన పడకుండా లేదా దీర్ఘకాలిక వైకల్యానికి గురికాకుండా సంపూర్ణ ఆరోగ్యంతో కోలుకునే అవకాశాలు మెరుగవుతాయి.

ఆరోగ్యం మహాభాగ్యం .